W rozporządzeniu, które opisuje pracę nauczyciela wspomagającego, samo określenie „nauczyciel wspomagający” nie pada ani razu.

Przepis przewiduje dodatkowe zatrudnienie „nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia”.

W szkołach używa się też nazwy „nauczyciel współorganizujący proces kształcenia”. Jest bliższa brzmieniu przepisu, ale w rozporządzeniu również jej nie ma. Żadna z tych nazw nie pochodzi więc z przepisu. To jednak pod nimi tego szukamy i ich używamy w codziennej pracy w placówkach. Dalej piszę „nauczyciel wspomagający”, a cytaty podaję w brzmieniu z przepisu.

Wszystkie przepisy w tym wpisie pochodzą z jednego aktu: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Rozporządzenie zmieniono raz, nowelizacją, która weszła w życie 1 września 2018 r. Kolejnych zmian nie było, więc w 2026 r. obowiązuje to samo brzmienie (stan prawny na 10 października 2026 r.).

Podaję brzmienie przepisów. Nie rozstrzygam sytuacji w konkretnej szkole, a wpis nie jest poradą prawną.

Kiedy przepis przewiduje zatrudnienie nauczyciela wspomagającego

Nauczyciela wspomagającego dotyczą trzy ustępy § 7: ust. 1, 2 i 3. Różnią się słowami, które łatwo przeoczyć: w dwóch przepis mówi „zatrudnia się”, w trzecim „można zatrudniać”.

§ 7 ust. 4 i 5 opisują jeszcze dodatkowe zatrudnianie pomocy nauczyciela, m.in. w przedszkolach i szkołach specjalnych oraz w placówkach z oddziałami specjalnymi. Tych ustępów tu nie omawiam, bo dotyczą pomocy nauczyciela, a nie nauczyciela wspomagającego.

1. Przedszkola i szkoły integracyjne oraz przedszkola i szkoły ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi (§ 7 ust. 1):

„(…) zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego, z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.”

Przepis wymienia tu jedną formę: nauczyciela.

2. Przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego i szkoły ogólnodostępne, w których uczy się uczeń z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego wydanym ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężone (§ 7 ust. 2):

„(…) zatrudnia się dodatkowo:
1) nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych lub specjalistów lub
2) (uchylony)
3) pomoc nauczyciela
– z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.”

„Zatrudnia się” oznacza obowiązek zatrudnienia dodatkowej osoby. Przepis wymienia jednak trzy formy, połączone słowem „lub”: nauczyciela z kwalifikacjami z zakresu pedagogiki specjalnej, specjalistę albo pomoc nauczyciela.

Nie twierdzę, że przy takim orzeczeniu nauczyciel wspomagający nie przysługuje. Jest jedną z trzech form i przepis go nie wyklucza. Zwracam uwagę na to, że przepis nie przesądza też, że musi to być właśnie on.

Sam § 7 ust. 2 nie opisuje trybu wyboru jednej z tych form. Wskazuje, że dodatkową osobę zatrudnia się „z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego”.

Nie wynika z tego, że wybór jest dowolny. Mogą go dotyczyć przepisy o organizacji pracy szkoły, których ten wpis nie omawia.

3. Przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego i szkoły ogólnodostępne, w których uczy się uczeń z orzeczeniem wydanym ze względu na inne niepełnosprawności, niedostosowanie społeczne lub zagrożenie niedostosowaniem społecznym (§ 7 ust. 3):

„(…) za zgodą organu prowadzącego, można zatrudniać dodatkowo:
1) nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia odpowiednio uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym lub specjalistów, lub
2) (uchylony)
3) pomoc nauczyciela
– z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.”

Tu obowiązku nie ma. Jest możliwość, pod warunkiem zgody organu prowadzącego.

SytuacjaBrzmienie przepisuFormy wymienione w przepisie
przedszkole lub szkoła integracyjna, oddział integracyjny„zatrudnia się”nauczyciel
ogólnodostępne – orzeczenie ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężone„zatrudnia się”nauczyciel lub specjalista lub pomoc nauczyciela
ogólnodostępne – orzeczenie ze względu na inne niepełnosprawności, niedostosowanie społeczne lub zagrożenie niedostosowaniem społecznym„za zgodą organu prowadzącego, można zatrudniać”nauczyciel lub specjalista lub pomoc nauczyciela

Te same zasady stosuje się odpowiednio do oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej (§ 7 ust. 6).

Zadania nauczyciela wspomagającego według § 7 ust. 7

Zadania opisuje jeden ustęp. Dotyczy nauczycieli z trzech sytuacji wyżej – przepis odsyła do ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1. Brzmienie w całości:

„Nauczyciele, o których mowa w ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1:
1) prowadzą wspólnie z innymi nauczycielami zajęcia edukacyjne oraz wspólnie z innymi nauczycielami, specjalistami i wychowawcami grup wychowawczych realizują zintegrowane działania i zajęcia określone w programie;
2) prowadzą wspólnie z innymi nauczycielami, specjalistami i wychowawcami grup wychowawczych pracę wychowawczą z uczniami niepełnosprawnymi, niedostosowanymi społecznie oraz zagrożonymi niedostosowaniem społecznym;
3) uczestniczą, w miarę potrzeb, w zajęciach edukacyjnych prowadzonych przez innych nauczycieli oraz w zintegrowanych działaniach i zajęciach, określonych w programie, realizowanych przez nauczycieli, specjalistów i wychowawców grup wychowawczych;
4) udzielają pomocy nauczycielom prowadzącym zajęcia edukacyjne oraz nauczycielom, specjalistom i wychowawcom grup wychowawczych realizującym zintegrowane działania i zajęcia, określone w programie, w doborze form i metod pracy z uczniami niepełnosprawnymi, niedostosowanymi społecznie oraz zagrożonymi niedostosowaniem społecznym;
5) prowadzą zajęcia, o których mowa w § 5 pkt 4.”

Dwa pojęcia z tego ustępu odsyłają do innych miejsc rozporządzenia:

  • „Program” to IPET – indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (§ 6 ust. 1).
  • Zajęcia z § 5 pkt 4 to „inne zajęcia odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów, w szczególności zajęcia rewalidacyjne, resocjalizacyjne i socjoterapeutyczne”.

Zwracam uwagę na cztery rzeczy, które widać w samym tekście:

  1. Cztery pierwsze punkty opisują pracę razem z innymi: zajęcia prowadzone „wspólnie z innymi nauczycielami”, udział w zajęciach „prowadzonych przez innych nauczycieli” i pomoc nauczycielom.
  2. Punkt 2 dotyczy pracy wychowawczej. Nauczyciel wspomagający prowadzi ją „wspólnie z innymi nauczycielami, specjalistami i wychowawcami grup wychowawczych”. W praktyce oznacza to, że współpraca nie powinna kończyć się na dostosowaniu karty pracy, tłumaczeniu poleceń czy pomocy w wykonaniu zadania. Może obejmować też wspólne ustalanie sposobów reagowania na trudności w relacjach, wspieranie uczestnictwa ucznia w życiu klasy i konsekwentne stosowanie uzgodnionych strategii wychowawczych. To wnioski praktyczne z zadania z pkt 2, a nie osobny katalog obowiązków z przepisu.
  3. Punkt 4 dotyczy pomocy w doborze form i metod pracy. Jej adresatami są dorośli: nauczyciele, specjaliści i wychowawcy grup wychowawczych.
  4. Zintegrowane działania i zajęcia są „określone w programie” (pkt 1, 3 i 4, a także ust. 8). Przy zajęciach edukacyjnych prowadzonych wspólnie z innymi nauczycielami i przy pracy wychowawczej z pkt 2 przepis takiego odesłania nie zawiera.

Nie wynika z tego, że każda czynność nauczyciela wspomagającego ma być wymieniona w IPET jako odrębny punkt. Inaczej należy traktować zaplanowane działania terapeutyczne, inaczej codzienną współpracę z nauczycielem przedmiotu, a jeszcze inaczej bieżące reagowanie na sytuację na lekcji.

Kto wyznacza zajęcia

Dwa ustępy dotyczą dyrektora. Skrót „(…)” pomija w nich fragment o innych formach wychowania przedszkolnego.

„Dyrektor przedszkola lub szkoły (…), uwzględniając indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym, wyznacza zajęcia edukacyjne oraz zintegrowane działania i zajęcia, określone w programie, realizowane wspólnie z innymi nauczycielami przez nauczycieli, o których mowa w ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1, lub w których ci nauczyciele uczestniczą.” (§ 7 ust. 8)

„Dyrektor przedszkola lub szkoły (…) powierza prowadzenie zajęć, o których mowa w § 5 pkt 4, nauczycielom lub specjalistom posiadającym kwalifikacje odpowiednie do rodzaju niepełnosprawności ucznia.” (§ 7 ust. 10)

Zajęcia, które nauczyciel wspomagający prowadzi wspólnie z innymi albo w których uczestniczy, wyznacza więc dyrektor. Prowadzenie zajęć z § 5 pkt 4, w tym rewalidacyjnych, resocjalizacyjnych i socjoterapeutycznych, dyrektor powierza nauczycielom lub specjalistom „posiadającym kwalifikacje odpowiednie do rodzaju niepełnosprawności ucznia”.

Zwracam uwagę na jedną niespójność w samym tekście. § 5 pkt 4 obejmuje też zajęcia resocjalizacyjne i socjoterapeutyczne, a ust. 10 mówi wyłącznie o kwalifikacjach odpowiednich do rodzaju niepełnosprawności. Ta formuła nie wyjaśnia więc w jednakowy sposób kwalifikacji do każdego z tych zajęć, zwłaszcza gdy uczeń jest niedostosowany społecznie lub zagrożony niedostosowaniem społecznym. Samych kwalifikacji ten wpis nie omawia.

Nauczyciel wspomagający w zespole

IPET opracowuje zespół. Opisuje go § 6 rozporządzenia:

  • Skład (ust. 3): „Program opracowuje zespół, który tworzą nauczyciele i specjaliści, prowadzący zajęcia z uczniem (…)”. Nauczyciel, który prowadzi zajęcia z uczniem, jest w zespole z mocy przepisu.
  • Koordynacja (ust. 6): „Pracę zespołu koordynuje odpowiednio wychowawca oddziału (…) albo nauczyciel lub specjalista, prowadzący zajęcia z uczniem, wyznaczony przez dyrektora (…)”.
  • Spotkania (ust. 7): „Spotkania zespołu odbywają się w miarę potrzeb, nie rzadziej jednak niż dwa razy w roku szkolnym.”
  • WOPFU (ust. 10 pkt 2): wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia uwzględnia „w zależności od potrzeb, zakres i charakter wsparcia ze strony nauczycieli, specjalistów lub pomocy nauczyciela, o których mowa w § 7 ust. 1-5”. Zakres pracy nauczyciela wspomagającego jest więc – w zależności od potrzeb – jednym z elementów WOPFU. O budowie całej oceny pisałem we wpisie Wzór WOPFU 2026.
  • Rodzice (ust. 11 i 12): „Rodzice ucznia albo pełnoletni uczeń mają prawo uczestniczyć w spotkaniach zespołu, a także w opracowaniu i modyfikacji programu oraz dokonywaniu wielospecjalistycznych ocen (…)”. Dyrektor zawiadamia ich pisemnie o terminie każdego spotkania, a kopię WOPFU i IPET otrzymują.
  • Poufność (ust. 13): „Osoby biorące udział w spotkaniu zespołu są obowiązane do nieujawniania spraw poruszanych na spotkaniu, które mogą naruszać dobra osobiste ucznia, jego rodziców, nauczycieli (…)”.

Co trzeba ustalić w zespole

Przytoczone przepisy określają zadania, ale nie to, jak praca ma wyglądać w konkretnej klasie. To ustala się w szkole, w zespole.

Poniżej pytania do zespołu, przy każdym przepis, którego dotyczy. Nie jest to porządek spotkania – każdy zespół wybierze te, które pasują do jego ucznia.

  1. Na których zajęciach edukacyjnych nauczyciel wspomagający prowadzi zajęcia wspólnie z nauczycielem przedmiotu, a w których uczestniczy „w miarę potrzeb”? Czy wszyscy w zespole znają zajęcia wyznaczone przez dyrektora? (§ 7 ust. 7 pkt 1 i 3, ust. 8)
  2. Co znaczy „wspólnie” na konkretnej lekcji: kto prowadzi którą część zajęć, kiedy nauczyciel wspomagający pracuje z całą klasą, a kiedy z uczniem? (§ 7 ust. 7 pkt 1)
  3. Jakie zintegrowane działania i zajęcia zapisano w IPET i kto realizuje każde z nich? (§ 7 ust. 7 pkt 1 i 3)
  4. Kiedy i w jakiej formie nauczyciel wspomagający pomaga innym nauczycielom w doborze form i metod pracy? Np. przy planowaniu lekcji, po lekcji albo na spotkaniu zespołu. (§ 7 ust. 7 pkt 4)
  5. Jeśli uczeń ma zajęcia rewalidacyjne, resocjalizacyjne lub socjoterapeutyczne – komu dyrektor powierzył ich prowadzenie? (§ 7 ust. 7 pkt 5, ust. 10)
  6. Kto koordynuje pracę zespołu? (§ 6 ust. 6)
  7. Co zapisano w WOPFU o zakresie i charakterze wsparcia i czy odpowiada to temu, jak praca wygląda na lekcjach? (§ 6 ust. 10 pkt 2)
  8. Jak przekazujemy sobie informacje o uczniu między spotkaniami i gdzie o nich rozmawiamy? § 6 ust. 13 dotyczy nieujawniania spraw poruszanych na spotkaniu zespołu, które mogą naruszać dobra osobiste ucznia, jego rodziców, nauczycieli i innych wymienionych w nim osób. Nie opisuje całego obiegu informacji o uczniu poza spotkaniami – tu obowiązują też zasady ochrony danych przyjęte w szkole, których ten wpis nie omawia. O tym, dlaczego miejsce rozmowy o uczniu ma znaczenie, pisałem przy scenie ze Snape’em i Lupinem.
  9. Jak zespół ustala wspólne sposoby reagowania na trudności ucznia w relacjach i kto stosuje uzgodnione strategie wychowawcze? (§ 7 ust. 7 pkt 2)

Czego ten wpis nie obejmuje

§ 7 nie określa pensum ani wynagrodzenia nauczyciela wspomagającego. Nie wskazuje też, jakie studia lub kursy dają „kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej”, i nie mówi o dokumentowaniu zajęć ani o zastępstwach. Tych spraw tu nie omawiam.

Jeśli chcesz dostawać takie teksty, zapisz się na newsletter. W każdą środę wysyłam subskrybentom materiał dla pedagogów specjalnych i nauczycieli wspomagających. Na start dostaniesz przewodnik „Jak napisać WOPFU i IPET 2026”.

Źródła

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1578; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1309): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001578

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1485), w życie od 1 września 2018 r.

Stan prawny: 10 października 2026 r.